Tag: Szwecja

Postarzałyśmy się z Tosią. Od spacerów wolimy wygodę własnego domu: miękkie łóżko (ona) wygodny fotel (ja), wiatrak, który w razie potrzeby można włączyć, a nawet mini klimatyzator gdzie rolę schładzacza pełni zwykła woda. Nabyty w celach eksperymentalnych za śmieszną sumę 200koron. Ona drzemie, czasem zachrapie głośniej. Ja się zajmuję nitkami i szmatkami…
Rankami chodzimy dłużej. Pół godziny czasem nawet czterdzieści minut. Popołudniami, gdy ciepło, Tola ciągnie tylko w cień, na trawę, tam gdzie wieje, tam się kładzie i skupia na obserwacji otoczenia. I nie siły która by ją zmusiła…to znaczy jest, ale boję się, że może to ponad jej możliwości, więc ulegam.
Nie próbowałam jej wsadzić do Wypierdka, bo raczej wiem jak się to skończy. Ale może powinnam? Może mnie zaskoczy? Gdyby zechciała wsadzić tyłek do mojego samochodu przesunęłabym godzinę spacerów na siedemnastą i woziła ją do lasu. Tam mogłaby mogłbyśmy chodzić bez smyczy. Ona potrzebuje ruchu, dzięki temu schudnie i może wróci jej kondycja.
Tak sobie myślałam wczoraj. Namówiłam eMa na spacer na Kinnekulle. Ale gdy już byliśmy prawie, prawie na miejscu, poczułam, że albo kogoś pogryzę, albo będę wyć jak jeszcze raz będę musiała przejść tę samą drogę tam i z powrotem. Drogę, na której NIC NIE MA.
I tak wylądowaliśmy w Årnäs, na które już od dawna się czaiłam.
Jeśli oglądaliście film ARN to właśnie tu mogła być siedziba jego rodu.
Wikipedia mówi tak:
„Starożytna warownia Aranæs ( 58°40′N 13°35′E ) znajdowała się w pobliżu Skary na brzegu jeziora Vänern , w Västergötland .

Na początku XIV wieku był własnością marszałka i szwedzkiego regenta Torkela Knutssona . W tym zamku król Birger Magnusson podpisał traktat pojednawczy ze swoimi braćmi, książętami Erykiem i Waldemarem Magnussonami . Po tym, jak dwaj książęta zatruli umysł króla przeciwko jego wiernemu marszałkowi, Torkel został schwytany i przewieziony do Sztokholmu , gdzie został ścięty. Wspaniała niegdyś warownia została zburzona, a ziemia została przekazana klasztorowi Gudhem , pod warunkiem, że zakonnice w ciągu roku przeniosą się do Aranæs. Wygląda na to, że ruch został opóźniony, a zamiast tego przenieśli się do Rackeby, w 1349, kiedy otrzymali majątek od króla Szwecji Magnusa II . Król odnowił nadanie zakonnicom Aranæs ojca, a dwa lata później założono tam klasztor. Zakonnice mieszkały w Aranæs przez dziesięć lat, aż majątek przeszedł w ręce króla.

Król Albert meklemburski w 1366 r. podarował majątek Gerhardowi Snakenborgowi w zamian za zamek Axevall . W 1371 r. został przekazany przez króla Magnusa biskupowi Nilsowi ze Skary . Do czasu reformacji był własnością diecezji Skara . W 1683 r. Årnäs przeszło od króla do prywatnych właścicieli. Zamek był obiektem kilku ostatnich wykopalisk archeologicznych, które wykazały, że zamek był znacznie większy niż wcześniej oczekiwano. Jego wielkość wciąż nie jest znana.”

A na miejscu było o tak:

Po zimnej nocy (12stopni!) i chłodnym poranku naraz zrobiło się gorąco i bezwietrznie. Tosia dyszała i szukała cienia. Ale możliwe, że tylko nie chciała wracać do samochodu…
W każdym razie trzeba było wracać.
Jeszcze jakiś zagubione wśród pól schronisko czy inny hostel

Jeszcze złapana przez szybę kunsztowna weranda…

i Kinnekulle od drugiej strony

Nie narzekam na te upały jakoś specjalnie.
Lato jest, to ma być ciepło. Póki siedzę w domu, przy wiatraku, daję radę. Ale oczywiście dla mojego męża, który musi się ruszać, w dusznej hali, przy spawaniu to już nie jest taka mięta…

W nocy nie sypiam. Napięcie + upał.
Napięcie bo praca. A dodatkowo masa spraw.
No bo Ukraińcy się przeprowadzają. W związku z tym potrzeba by V. miał konto bankowe staje się paląca. A banki jak to banki… Mają czas, co ich obchodzi, że ktoś tam będzie miał problem z opłaceniem rachunków…
Dopiero teraz dociera do mnie, że elektroniczne wykluczenie jest faktem. I skurwysyństwem.
Niemal w każdej instytucji, do której dzwonię, na dzień dobry każą się zidentyfikować przy pomocy mobil-ID. A jak dzwonię w sprawie nie swojej, to po co mam się identyfikować jako ja? A jak się nie zidentyfikuję to system uparcie żąda identyfikacji albo rozłącza.
Nie mówiąc już o tym, że w ogóle porozmawiać z żywym człowiekiem to jakaś niemożliwość jest. Nic tylko automat i tematy z listy, które oczywiście w sytuacji gdy np. chcę kupić abonament na internet dla Ukraińców, są od czapy.
Prócz Ukraińców mam jeszcze na głowie wdowę po Tomku. Nie jest to może wiele, ale kolejny punkt na liście zadań. W ubiegłym tygodniu byłam z nią w Trollhattan po szwedzki dowód osobisty.

Dygresja
W Szwecji w zasadzie można podzielić ludzi na trzy kategorie:
1. Ludzie z obywatelstwem – ci paszport oraz ID czyli dowód osobisty załatwią w każdej placówce policji.
2. Ludzie bez obywatelstwa ale ze szwedzkim peselem czyli personnummerem – ci mogą dostać szwedzkie ID, ale muszą się udać do specjalnego oddziału Skatteverket i tam złożyć wniosek oraz odebrać dokument
2. Ludzie bez obywatelstwa oraz bez szwedzkiego peselu, z tzw samordningsnummer czyli numerem koordynacyjnym – to oni są właśnie tą grupą elektronicznie wykluczoną. Nie ma dla nich opcji podpisu elektronicznego, nie ma dla nich też możliwości posiadania jakiegokolwiek dokumentu tożsamości, praktycznie nie istnieją w systemie i nawet jeśli są zatrudnieni, a ich pracodawca płaci za nich dokładnie takie same podatki oraz opłaty socjalne jak za każdego innego pracownika- ci ludzie nie mają szans by z tych pieniędzy skorzystać. Tacy ludzie np. nie mogą nawet kupić w Szwecji samochodu, bo go na siebie nie zarejestrują.
Koniec dygresji

No więc Wdowa dostała ten personnummer w końcu. Więc można byłoby wreszcie dać jej dostęp do usług elektroniucznych, żeby wreszcie mogła sama sobie rachunki płacić.
No tak, nie napisałam: odkąd weszła aplikacja mobil ID banki przestały wydawać tokeny, a tym samym odcięły wielu ludziom dostęp do bankowości internetowej. Przy czym tokeny (po szwedzku DOSA) nadal są wydawane… ale tylko dla tych co mają personnummer.
Zatem jak się nie ma szwedzkiego peselu czyli personnummer to można mieć konto w banku, ale ono służy tylko temu, by pracodawca miał gdzie wpłacać wynagrodzenie, które potem delikwent wypłaci sobie z bankomatu w postaci gotówki.
Jak ma taki ktoś zrobić opłaty, skoro nikt już w takich instytucjach gotówki nie przyjmuje? Iść z gotówką z bankomatu do banku i tam w kasie wpłacić ją z powrotem – tylko na konto dostawcy prądu czy mieszkania. Lub poprosić kogoś z PN by został pełnomocnikiem i co chwila zawracać mu głowę: ty weź mi zapłać czynsz, ty weź mi zapłać prąd…
Tego naprawdę to by nawet Bareja nie wymyślił.
No więc Wdowa, mając ten personnummer (PN) mogłaby wreszcie zacząć sama te rachunki ogarniać.
Ale nie. Bank, żeby ją podłączyć do usług elektronicznych i dać jej mobil ID musi się upewnić, że ona, to ona. Czyli musi ją wylegitymować.
Ale nie… nie, nie przy pomocy np. paszportu z Polski. No i co z tego, że z UE, paszport nie jest ważny. Ma być zalaminowany kartonik ze szwedzkiego urzędu podatkowego. On jest ważniejszy niż te wasze, pożali się boże, paszporty, nawet te najbardziej wypasione.
No to pojechałam z nią żeby złożyła wniosek o to ichnie ID.
W poniedziałek ma odbiór. Potem jeszcze trzeba do banku by te elektroniczne ID uzyskać.
A nadmieniam, że mamy lipiec. A w lipcu to cała Szwecja ma urlopy i nikt nigdzie nie zajmuje się skomplikowanymi sprawami, bo wszędzie jest personel letni, czyli młodzież…
I tak każda sprawa, jaką chcę załatwić dla moich podopiecznych pochłania mi masę czasu i jeszcze więcej energii. Choć niby miało być tak prosto, bo w domku, przez telefon.
Dupa tam. Te wszystkie wielkie instytucje zaczynają być tworem samym dla siebie, zamkniętymi twierdzami, do których, jeśli jesteś jakoś tam atypowy, nie masz szans by się dobić.
Ja nie wiem jak ten świat jeszcze działa, ale to kiedyś pierdolnie, mówię wam. Ludzie się wkurzą, zrobią rewolucję i powywieszają te ichnie automaty na latarniach. Razem z tymi, co za tymi automatami się chowają.
Ten świat coraz bardziej robi się nie dla ludzi.

Po Wigilii Bożego Narodzenia drugi najważniejszy dzień w Szwecji. (Moim zdaniem).
Tylko w Wigilię Bożego Narodzenia i w Wigilię Nocy Świętojańskiej jest tak totalnie wszystko pozamykane, więc coś musi w tym być.
Mnie zwyczajowo tego dnia po głowie krąży ta piosenka.
Oryginał wykonuje grupa Kent. Ale ten filmik tak dobrze oddaje klimat i Szwecji i tego Święta.

I mimo całkiem niezłej znajomości języka, mimo zrozumienia każdego słowa tekstu i mentalności Szwedów, nadal nie wiem czy to hymn pochwalny czy gorzka ironia… (Ostatnio coraz częściej myślę, że jedno i drugie. Tekst wytka wady i pokazuje zalety kraju, ale w muzyce czuć miłość).
A tekst idzie mniej więcej tak:
Szwecjo, Szwecjo
kochany przyjacielu,
tygrysie wstydliwy
Wiem jakie uczucie
gdy powaga zmieniła się w żart
a cisza przeraża
Czym jest to, co się stało?

Witamy, witamy cię
Kimkolwiek jesteś
Skądkolwiek jesteś

Przystrój swoją werandę na przyjęcie
dla gości z daleka
w kraju, gdzie „w sam raz” jest najlepsze
Pijemy za kolejną noc świętojańską
do młodych ziemniaków i śledzia
jakby się czas zatrzymał

Witamy, witamy cię
kimkolwiek jesteś
skądkolwiek jesteś

Deszcz bije o szyby
lecz noc jest jasna w kraju ciszy
Szklaka cichutko lśni na naszym stole
tak samo pusta jak słowa
„oczywiście, że miłość jest wielka”

Witamy, witamy cię
kimkolwiek jesteś
skądkolwiek jesteś
(NA YT jest wersja młodzieżowa, gdzie do każdej zwrotki dodany jest kolejny wers: o tym, że gwałt nie przeraża, a świat dookoła płonie, a Szwecja się stała krajem bez boga ).

Skål Moi Drodzy! Glad Midsommar.

Dawno, dawno temu, za górami, za lasami mieszkała sobie, w zwyczajnym kraju, zwyczajna rodzina.
Mama i tata chodzili do pracy, dzieci do szkoły. Kot chodził dokąd chciał.
Ich życie biegło spokojnie, bez większych zmian. Tylko dzieci rosły i rosły. I to było jedyne co się zmieniało.
Mieszkali w niewielkim miasteczku pełnym ludzi podobnych do nich samych. Miasteczko było w kraju, które tyle zła zaznało przez wieki, że wszystkim się wydawało, że limit nieszczęść się już wyczerpał, i teraz może być już tylko lepiej.
I było. Do czasu.
Pewnego dnia Opętany Władzą uznał, że dosyć tego czekania aż się ludzie namyślą i przyjdą go prosić o opiekę. Postanowił sam ich wyzwolić, nie pytając o zdanie, bo uważał, że lepiej wie co dla nich dobre.
I z tej dobroci zaczął zrzucać bomby.
Zwyczajnej rodzinie udało się uciec przed bombami.
Uciekali długo przez lasy, przez góry, przez morze. I wylądowali w skalistym, zimnym kraju, gdzie ludzie mieli zimne oczy i zimne serca. Tak im się przynajmniej zdawało.

Gdybym umiała pisać bajki to bym tę opowieść tak zaczęła.
Ale nie umiem. A cud się dzieje na moich oczach i co chwila mam te oczy wilgotne, bo to co widzą, rozmiękcza duszę i przywraca wiarę z ludzkość.  
Pewnie, że teraz, to się wydaje takie normalne: oddać obcym, całkowicie nieznanym ludziom swój dom, dać im do dyspozycji wszystko co w tym domu jest, dać im swój stary, ale sprawny samochód…
To się wydaje takie normalne teraz.
I takie być powinno!
Ale przecież wiemy, że nie jest.
I jeszcze zorganizować zbiórkę. Zebrać wszystko co się da: ubrania, meble, mniejszy i większy sprzęt domowy, oraz gotówkę. Załadować do samochodu i przywieźć tej zwykłej rodzinie, bo za moment wprowadzają się do swojego własnego mieszkania, a tylko ojciec pracuje (na razie) więc wiadomo, że potrzebują wszystkiego.
To wszystko robi jedna osoba, Viola. No może do spółki z mężem Jonasem.
Ale nie, to nie wszystko.
Bo zanim, to najpierw jeszcze znalazł się dobry właściciel firmy (eM tam pracuje), który przyjął tego tatę, Vladka, do pracy. Myślicie, że jaka to zasługa? To powiem wam, że Szwedzi nie chcą kłopotów, chcą spokojnego życia, w człowiek nie znający języka, nie widniejący w szwedzkim systemie to same problemy.
No weź mu wytłumacz co ma robić.
A zapłać za niego te wszystkie opłaty do urzędu skarbowego.
A wypłać mu wynagrodzenia jak on nie ma konta w banku (w szwedzkim banku).
A weź na siebie odpowiedzialność za przeszkolenie BHP, jak on po szwedzku ani słowa…
Ale okazuje się, że jak człowiek chce to może.
No pewnie, powiecie, sam przecież tego nie robi, każe pracownikowi….
No to ten pracownik, a konkretnie pracownica, księgowa Kristina robi wszystko co trzeba, bo trzeba, nie?
Ale robi też to, czego nie musi.
Bo Vladek wciąż nie może otworzyć konta w banku. A to konto jest mu potrzebne między innymi po to, by firma wynajmująca mu mieszkanie miała skąd pobrać czynsz. A czynsz jak wiadomo płaci się z góry. No więc ta Kristina-księgowa wpadła na pomysł, że w takim razie ten czynsz będzie za Vladka przelewać ona, z konta firmowego. A Vladkowi potrąci to z wynagrodzenia. I zadzwoniła do swojego znajomego, który pracuje w tej firmie, od której Vladek wynajmuje mieszkanie. I poprosiła, żeby się na takie rozwiązanie zgodzili. I zgodzili się.
I jeszcze… nie wiem kto: Kristina czy jej i eMa szef, poprosili właścicieli pobliskiego second handu o pomoc… No i teraz Vladek i Ola mogą iść wziąć sobie za darmo WSZYSTKO co im potrzebne.
A teraz właśnie dostałam kolejny mail od Violi.
Że ona właśnie sobie przypomniała czego oni na pewno potrzebują. ZAPIĘĆ DO ROWERÓW.
Bo jak mieszkali na wsi to nie potrzebowali.
TAK! ROWERY TEŻ DOSTALI! Bo w mieście rowerem łatwiej się poruszać.
I rozumiecie: ta Viola teraz myśli o zapięciach. Zapięciach, które kosztują może 100koron!
No to ja nie wiem jak mam się nie wzruszać. To zapięcia mnie powaliły.
My z eMem siedzimy w środku tego bo pomagamy tłumaczyć, ogarniać urzędowe sprawy (samordningsnummer, konto w banku, szkołę językową).
I teraz jest tak, że Viola pisze do mnie i mi dziękuje! To ja jej piszę, żeby się nie wygłupiała, bo to ona zasługuje na podziękowania. I ta Kristina.
Bo co innego pomagać jak się wie jak trudno na początku w obcym kraju. A co innego jak się tego nie rozumie, a mimo to pomaga.
I tak sobie posyłamy maile pełne wdzięczności.
I wiecie co.
Jak to super, że zajmuję się tymi różnymi bankami, numerami, ubezpieczeniami na co dzień. Bo od czasu do czasu mogę zrobić coś takiego, małego, jak pójść  z kimś do banku czy do skatteverket i komuś jedną małą przeszkodę usunąć spod nóg. Taka mała rzecz. A cieszy.
Jutro w Szwecji jest Midsommar czyli Noc Świętojańska. A ja mam uczucie, że zobaczyłam cud na własne oczy.